Saziya "rêbertiyê" ku daxwazên siyasî û civakî yên girseyên bindest tê de şênber dibin, bi kîjan hincetên stratejîk û felsefî ji aliyê navendên hêzê yên serdest ve tê armancgirtin? Di vê çarçoveyê de komplo, ne tenê tasfiyekirina fîzîkî ye; lê mudaxaleyeka sîstematîk a li dijî hewldana hebûna ontolojîk a gelêkî ye jî.

Nirxa Sembolîk û Fonksiyonel a Rêbertiyê

Di felsefeya siyasetê de rêberî, ew xal e ku enerjiya girseyî ya belawela vediguhere vîneka siyasî ya berçav. Wekî di xeyala "Prensê Modern" ê Antonio Gramsci de, rêberî şêweyê herî berbiçav ê giyanekî kolektîf e. Ji ber vê yekê, komploya li dijî rêberê gelekî bindest, ne êrîşek li ser kesekî ye; lê hewldanek e ji bo pûçkirina projeya dij-hegemoniya ku ew kes temsîl dike.

Ewlehiya Ontolojîk (zanista hebûnê) û Endezyariya Travmayê

Dagirkerî û hêzên serdest, ji bo tepisandina tevgerên ji bo xwe wekî metirsî dibînin, serî li rêbaza "endezyariya travmayê" didin.

Baweriya bi xwe ya gelekî, bi serkeftina wî rêberê ku ji nav wan derketiye û mîna neynika wan e ve, rasterast girêdayî ye.

Komplo (kuştin, esaret an jî bêrûmetkirin), ewlehiya hebûna gel dike nav metirsiyeka mezin. Dema gel vîna xwe bê parastin bibîne, ji çalakiya siyasî vedikişe û dikeve pêvajoyeke xerîbbûn û pasîfîzma kûr. Loma di pêvajoya komploya navneteweyî ya 15ê sibata 1999an de, bi drûşma “hûn nikarin roja me tarî bikin”, li seranserê cîhanê çalakiyên herî mezin û bi êş ên dîroka hemû mirovahiyê hatin lidarxistin. Zêdetirî 60 kesî xwe şewitandin ku dîrok nebûye şahidê mînakeka wiha. Ev hemî, di kesayetiya rêberekî gel de, xwedîlêderketina vîna gel bû. Armanc jixwe şikandina vê vîn û dînamîzma gel bû, lê gel bi xwedîderketina vîna xwe, rê li ber vê şikestinê girt û felsefeya “tişta te nekuje wê te xurt bike”, bi vê xwedîlêderketina vîna gel û berxwedanê pêk hat.

Şikestina Navbera Karîzma û Sazîbûnê

Teoriya Max Weber a li ser "otorîteya karîzmatîk", rave dike ka çima ev komplo ewqas wêranker in. Rêbertiya karîzmatîk, berevajî otorîteyên kevneşopî an jî rasyonel-hiqûqî, xwe dispêre hêza bandora kesayetiya xwe û felsefeya xwe ya jiyanî.

Komplo, bi tunekirina vê bandorê, tevgerê dikişîne nav krîza "diyarkirina cîgirekî, an rêberekî din".  Tevgerên gelên bindest ên ku sazîbûna xwe temam nekirine, dema ciyê rêbertiyê vala dimîne, bi belavbûneke navxweyî (entropî) re rûbirû dimînin. Hêza serdest, vê pêvajoyê bi stratejiya "parçe bike û bi rê ve bibe" re dike yek û tevgerê marjînalîze dike.

Bêrûmetkirin: Şêweyekî Tundiya Epîstemîk

Ev têgeh cara pêşîn ji aliyê felsefevan Miranda Fricker ve hatiye bikaranîn. Ev cureyê tundiyê bi bêdengkirin û piçûkdîtina zanîna mirov pêk tê. Armanc, şikandina rûmet û baweriya bi rêberê gel e ku êdî di çavê gel de ew rêber wekî ”çavkaniyeka zanînê ya pêbawer" neyê dîtin. Dema rêberek bikaribe bê bêrûmetkirin, ew êdî wekî mirovekî ku dikare bifikire û agahiyan bide, nayê pejirandin. Kesê ku zanîna wî neyê pejirandin, êdî dev ji axaftinê berdide. Bêrûmetkirina epîstemîk, bi rêya şikandina baweriyê, kuştina deng û hişê mirov e.

Loma jî, qonaxa herî modern û sofîstîke ya komployan "suîqesta kesayetiyê" ye. Dema mirov di çarçoveya têkiliya hêz û zanînê ya Michel Foucault de lê dinêre; dagirker û hêzên serdest, li ser rêber "rastiyeka" nû ava dikin.

Daxwazên rasyonel ên rêber wekî "teror" tên nîşandan, yekpareyiya wî ya exlaqî dikin binê şik û gumanan.

Ev rewş, di hemû aliyan de, heta di nav girseya rêber bi xwe de jî dikare "gumaneke epîstemîk" ava bike. Dema guman dikeve cihê baweriyê, peymana civakî dest bi hilweşînê dike.

Encameke Diyalektîk: Têkçûn an Mîtosbûn?

Armanca komployê biserxistina tunekirina tevgerê û entegrekirina girseyan a di nav pergala dagirkeriyê de ye. Lê komplo, her tim li gor armanc û daxwazên hêzên serdest encamên sosyolojîk nadin. Ew dikarin bi nerîneke diyalektîk a Hegelî, berxwedan û hêzeka dijber jî biafirînin. Nebûna fîzîkî ya rêber, dikare bibe sedem ku tevger veguhere xeteke berxwedanê ya hîn mîstîk, hîn saxlemtir û demdirêjtir.

Komployên li dijî rêbertiyên gelên bindest, reflekseke statukoyê ye. Statuko, ji bo parastin û nûkirina hebûna xwe, dikare serî li her cure rêbazên nerewa û derexlaqî bide. Lê dîrokê nîşan daye ku; bêdengkirin an tunekirina rêberekî, şert û mercên civakî yên objektîf ên ku ew rêber afirandine, ji holê ranake. Komplo, dibe ku nîşaneyên nexweşiyê bitepisîne, lê nikare nexweşiyê (têkçûna wekheviyê û neheqiyê) derman bike.

Di vê çarçoveyê de, "Komploya Navdewletî" ya 15ê Sibata 1999an li dijî Abdullah Ocalan, wekî mînaka herî şênber û kamil a van teoriyan tê dîtin. Ev bûyer ne tenê operasyoneke îstîxbaratî, lê di heman demê de hewldanek ji bo dîzaynkirina Rojhilata Navîn û şikandina îradeya gelekî bû:

1. Dekapitasyon (Bêserîhiştin) û Armanca Komployê

Wekî li jor hate ravekirin, armanca sereke ya 15ê Sibatê qutkirina têkiliya navbera gel û rêbertiyê bû. Bi girtina Ocalan, hêzên komploger dixwestin:

•Tevgera azadiyê ber bi belavbûn û şerê navxweyî ve bibin.

•Gelekî ku nû hişyar bûye, ber bi bêhêvîtiyeke kûr ve bikişînin.

•Alternatîfa siyasî ya Ocalan li Rojhilata Navîn pêş xistibû, hilweşînin.

2. Berteka Gel: "Hûn Nikarin Roja Me Tarî Bikin"

Li dijî teoriya "Endezyariya Travmayê", gelê kurd bertekek ku di dîrokê de nehatiye dîtin nîşan da. Ev bertek ne tenê çalakiyên siyasî bûn, lê wekî "parastina vîn û rûmetê" hat pênasekirin:

•Di serî de li girtîgehan û li gelek deverên cîhanê, bi dehan kesan bi dirûşma "Hûn nikarin roja me tarî bikin" bedena xwe dan ber agir. Ev yek nîşana herî bilind a "Têkiliya Ontolojîk" a navbera gel û rêber bû.

•Komployê li şûna ku kurdan parçe bike, kurdên li her çar parçeyan û li diyasporayê li dora daxwazeka hevpar kir yek. Ev, teoriya "Mîtosbûnê" ya ku me qalê kiribû, di pratîkê de nîşan da.

3. Helwesta Ocalan: Guhertina Paradîgmayê

Felsefeya Ocalan a li dijî komployê, di dîroka siyasî de wekî "bi hişmendî pûçkirina komployê" tê dîtin. Li şûna ku bikeve dafika şerê tund û tolhildanê (komplogeran dixwest kurd û tirk bera hev bidin), wî ev gav avêtin:

•Guhertina Paradîgmayê: Li Îmraliyê, li şûna parastineke hiqûqî ya klasîk, "Parastineke Şaristaniyê" kir. Teoriya "Modernîteya Demokratîk" û "Konfederalîzma Demokratîk" li wir gihîşt asta xwe ya herî bilind.

•Veguherandina Îmraliyê: Girtîgeha Îmraliyê ya ku ji bo "îzolasyon û tunekirinê" hatibû avakirin, Ocalan ew veguherand navendeke ramanî û polîtîk. Wî bi vî rengî "Epistemîk Vandalîzm" (tunekirina ramanê) pûç kir.

4. Encamên Sosyolojîk û Berhevdan

Dema em bi destpêka vê gotarê re bidine ber hev:

•Hêzên ev komplo li dar xistin, dixwestin tevgerê biqedînin, lê berxwedana gel û manevrayên felsefî yên Ocalan, tevgerê ji asteka herêmî derxist û kir asteke navdewletî (wek mînaka Rojava).

•Komplo bû sedem ku ramanên Ocalan (wek Azadiya Jinê û Ekolojiyê) ne tenê di nav kurdan de, di nav gelên din ên bindest de jî belav bibe.

Komploya 15ê Sibatê, mînaka herî mezin a şerê navbera "Statuqoya Navdewletî" û "Îradeya Gelê Bindest" e. Ocalan bi "Sîstema Îmraliyê" re rûbirû ma, lê bi ramanên xwe sînorên girtîgehê hilweşandin û komplo di aliyê felsefî de pûç kir.

Ocalan bi du gavan ev fikir veguherandin bersiveke polîtîk û felsefî:

1. Veguherîna ji "Dewletê" ber bi "Civakê" ve

Beriya komployê, armanc avakirina dewleteke klasîk bû. Lê li Îmraliyê, Ocalan dît ku dewlet bixwe amûreke pergalê ye û di nava dewletê de çareseriyeke azad nîn e.

Wî paradîgmaya "Neteweya Demokratîk" pêş xist. Ango li şûna sînoran, wî "rêxistinbûna civakê" û "xwerêveberiya gelan" danî pêş. Bi vî awayî, komplo ya ku dixwest kurdan di nav sînorên dewletan de bifetisîne, bi fikra "konfederalîzmê" bêsînor bû.

2. Şoreşa Jinê wekî Binyada Azadiyê

Ocalan destnîşan kir ku heta jin azad nebe, civak azad nabe.

Wî Jineolojî (Zanista Jinê) wekî bingeha azadiyê pênase kir. Ev fikir bû sedem ku tevger ne tenê bibe tevgereke neteweyî, lê bibe şoreşeke civakî ya ku jin pêşengiya wê dikin. Dirûşma "Jin, Jiyan, Azadî" ku îro li hemû cîhanê deng vedide, mêweya vê helwesta li dijî komployê ye.

3. Pûçkirina Îzolasyonê bi Paradîgmayê

Armanca Îmraliyê "tunekirina ramanê" bû. Lê Ocalan bi nivîsandina pênc bergên "Parastina Şaristaniyê", dîwarên girtîgehê pûç kirin.

Fikirên wî ji Îmraliyê derketin û gihîştin gelên din (wekî li Rojava hat dîtin). Dema fikir belav bûn, girtina fîzîkî ya rêbertiyê wateya xwe ya polîtîk winda kir; ji ber ku "rêber" êdî ne tenê kesek bû, bû pergaleke ramanî ku di nav gel de dijî.

Bi gotina kurt: Bersiva herî mezin a li dijî komployê, ne bi çekan, lê bi "şoreşa hişmendiyê" hat dayîn. Ocalan, li şûna şerekî ku dê kurdan tune bikira, projeyeke felsefî ya jiyanê, ya ku kurdan kir pêşengê hişmendî û hewldanên sekularîzekirin û demokratîzekirina Rojhilata Navîn afirand. Loma jî, bandora van ramanan îro ji sînorên Kurdistanê derketiye û ji bo gelek tevgerên cîhanê û gelên bindest bûye modelek. Bi taybetî mînaka Rojava, encama herî şênber a vê "bersiva li dijî komployê" ye.

Çend mînak: 

1. Mînaka Rojava: Ji Teoriyê ber bi Pratîkê ve

Rojava bû qada herî mezin a ceribandina ramanên Ocalan. Armanca komployê bênasname, bêkesayet û bêstatûkirina kurdan bû lê şoreşa Rojava bi pergala "Rêveberiya Xweser" bû bersiva vê komployê. 

Neteweya Demokratîk: Li şûna dewleteke yek-reng, kurd, ereb, asûrî, tirkmen û hemû pêkhateyên din di bin banekî de bi hev re dijîn. Ev yek, teoriya "netewdewlet"ê ya komplogeran li ser herêmê ferz dikirin, parçe kir.

Şoreşa Jinê: YPJ û sîstema "Hevserokatiyê" nîşan da ku azadiya jinê ne tenê sloganek e, lê bingeha pergala nû ye.

2. Bandora li ser Cîhanê

Fikrên ku ji Îmraliyê derketin, îro li her derê cîhanê bala akademîsyen, ekolojîst û şoreşgeran dikşînin:

Ewropa û Amerîkaya Latîn: Tevgerên mîna Zapatîstayan (li Meksîkayê) û gelek komên ekolojîst û femînîst li Ewropayê, modela "Konfederalîzma Demokratîk" wekî alternatîfek dibînin.

Akademî: Îro li zanîngehên navdar ên cîhanê li ser paradîgmaya Ocalan konferans û ders tên dayîn. Ev nîşan dide ku komployê nekarî "azadiya hişmendiyê" di zîndanan de bifetisîne. 

3. Encamên Îroyîn

Îro piştî 27 salên komployê, em dibînin ku:

Têkçûna Îzolasyonê: Îzolasyona li ser Ocalan berdewam e, lê fikrên wî bi milyonan mirov li dora dirûşma "Jin, Jiyan, Azadî" û daxwaza azadiyê kirine yek.

Hêza Siyasî: Kurd îro ne tenê mîna "mexdûrên komployê", lê mîna "aktorekî sereke yê siyasî, ramanî û leşkerî" li Rojhilata Navîn tên pejirandin.

Komploya 15ê Sibatê hewl da ku bi girtina rêberekî, doza gelekî tune bike. Lê, pêşvebirin û veguherîna ramanî ya Ocalan û berxwedana gel, komplo veguherand "Ronesansekê". Îro, mînaka Rojava û belavbûna gerdûnî ya paradigmaya azadiyê, nîşana herî xurt e ku komplo di armanca xwe ya stratejîk de têk çûye.